Selasa, 20 Oktober 2015

INFLUÉNSIA RENDIMENTU INAN-AMAN BA INTERESE ESTUDU ALUNU110ANUCT IHA ENSINO SECUNDÁRIO PÚBLICO NO. 03 COMPANHA CAVALARIA NÚMERU CINCO DE BOBONARO TINAN HANORIN 2015

INFLUÉNSIA RENDIMENTU INAN-AMAN BA INTERESE ESTUDU ALUNU110ANUCT IHA ENSINO SECUNDÁRIO PÚBLICO NO. 03 COMPANHA CAVALARIA
NÚMERU CINCO DE BOBONARO
TINAN HANORIN 2015

MONOGRÁFIA
Apresenta ba Departamento Ensino de Química, Faculdade Educação,  Arte no Humanidade, Universidade Nacional Timor Lorosa’e Nu’udar Rekízitu Ida
Atu Hetan Grau Akadémiku Licensiatura Iha Área Edukasaun Kímika

Logo UNTL - Kinur











Husi :
Filipe de Jesus
NRE: 09.c.04.046



DEPARTAMENTO DO ENSINO DE QUÍMICA
FACULDADE DE EDUCAÇÃO, ARTES E HUMANIDADES
UNIVERSIDADE NACIONAL TIMOR LOROSA’E
DILI
2015





KAPÍTULU I
INTRODUSAUN

1.1.      Antesedente
Edukasaun hanesan esforsu ida atu dezenvolve poténsia rekursu umanu liu husi atividade hanorin no aprende. Edukasaun iha papél ne’ebé importante tanba atu hasa’e kualidade rekursu. Atu prodús ema ne’ebé kualidade presiza mós edukasaun ne’ebé kualidade tanba edukasaun ne’ebé kualidade nu’udar fatór prinsipál hodi forma personalidade umanu ne’ebé kualidade, (Djmarah 2010:380).
Atu hasa’e kualidade edukasaun no halo alunu sira sai ema ne’ebé iha koñesimentu sientífiku, kreativu, independente, inovativu no sai sidadaun ne’ebé responsabilidade iha futuru, mak governu Timor-Leste esforsu an maka’as hodi apoiu edukasaun liu husi hadi’a fasilidade no halo relasaun serbisu hamutuk ho nasaun sira seluk atu nune’e edukasaun Timor-Leste sai di’ak liu no kompetitivu iha tempu oin mai.
Baze fundamentál hodi hasa’e kualidade edukasaun maka governu Timor-Leste hatuur ona iha Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor Leste artigu 59 alínea 1-4 katak; “1Estadu rekoñese no garante sidadaun hotu nia direitu ba edukasaun no kultura, nune’e mós harii sistema ensinu báziku universál, obrigatóriu no bainhira bele, saugati, tuir lei haruka.2Ema hotu iha direitu hanesan, ba oportunidade atu eskola no ba formasaun serbisu/profisaun nian.3Estadu rekoñese no fiskaliza eskola partikulár no kooperativu sira.4Estadu tenke garante ba sidadaun hotu-hotu, tuir sira-nia kapasidade, atu bele hetan eskola boot kona-ba investigasaun sientífika no hamoris/haburas arte. Iha sorin seluk artigu 60 konstituisaun RDTL ko’alia kona-ba propriedade intelektuál ne’ebé afirma katak “Estadu garante no fó protesaun ba hamoris, produsaun no hala’o fila liman ho obra literária, sientífiku no artístiku ninian, no mós fó protesaun ba direitu autór sira-nian.”
Importánsia edukasaun mós hato’ohusi eis-prezidente Repúblika Ramos Horta (2010) iha ninia palestra iha momentu fó tomada de pose ba Reitór UNTL iha Dili katak: “Atu moris iha era globalizasaun ne’e, hanesan nasaun ne’ebé ki’ik ita tenke esforsu maka’as atu investe  orsamentu ne’ebé barak ba área  edukasaun, atu  nune’e  bele  prodús  ou  hamosu  ema  ne’ebé  kualidade, (http://tomorexpose.com).
Ida ne’e hatudu katak governu Timor Leste iha responsabilidade tomak atu serbisu maka’as hodi hasa’e kualidade rekursu umanu iha nasaun ne’e.Atu prodús ema ne’ebé kualidade la’ós buat fasil maibé presiza kometimentu no serbisu hamutuk ne’ebé di’ak entre kada instituisaun relevante, hahú husi kapitál to’o munisipiu no mós iha instituisaun edukasaun lokál hanesan parte ne’ebé iha relasaun direta ho komunidade.
Atu hasa’e kualidade edukasaun,liuliu kualidade alunu maka presiza iha interese ne’ebé maka’as husi alunu ne’e rasik, no parte seluk hanesan governu fó suporta no inan-aman mós sei esforsu atu prepara finansiamentu hodi bele fasilita.Maibé kuandu alunu ne’e rasik laiha interese atu kontinua estudu, liuliu laiha interese atu aprende, maka hirak ne’e rasik sei fó influénsia ba prestasaun estudu alunu.
Tuir Kamus BesarIndonesia (2002:744) interese signifika iha fuan ne’ebé aas ba buat ruma. Nune’e mós husi disionáriu INL (Institutu Nasionál de Linguístika) katak buat ne’ebé dada ita nia atensaun tanba furak ka serve. Interese hanesan karákter ne’ebé relativu iha ema ruma nia an. Interese ninia influénsia boot liu ba atividade ema nian, tanba ho interese nia sei halo buat ruma ne’ebé nia hakarak, nune’e mós se laiha interese ema sei la haló buat ruma. Interese mak motivasaun internal ida nu’udár forsa aprendizajen ba ema ida-idak atu halo ninia atividade ne’ebé nakonu ho forsa no permanente, iha ne’ebé atividade ne’e hanesan prosesu esperiénsia estudu ne’ebé halo ho nakonu konsiénsia no hamosu sentimentu ksolok, hakarak, no furak, (http://mathedu-unila.blogspot.com).
Rendimentu hanesan rendimentu ne’ebé hetan husi ema ida-idak nia serbisu maka’as tantu ho orsamentu bele mós sasán sira seluk. Tuir T. Gilarso (1992: 63) katak rendimentu inan-aman maka buat hotu ne’ebé hetan nu’udár osan kole (rekompensa ou remunerasaun) ema ida nia kontribuisaun ba iha prosesu produsaun. Alende ne’e, Slameto (2010: 63) argumenta katak kondisaun ekonomia familiar iha relasaun maka’as ho estudu labarik. Labarik ne’ebé aprende hela, alende tenke atende sira nia nesesidade bázika, hanesan han hemu, roupa, protesaun saúde, nune’e mós fasilidade estudu hanesan fatin estuda, meza, kadeira, naroman, materiál hakerek nian, kadernu no seluk-seluk tan.
Fasilidade estudu ne’e bele responde karik inan-aman iha orsamentu nato’on.Karik labarik moris iha família ne’ebé kiak, nesesidade prinsipál menus tanba ne’e, bele fó impaktu ba labarik nia estudu. Konsekuénsia seluk labarik sira triste no hadook an husi nia belun, buat hirak ne’e bele halo labarik sira la gosta atu estuda.
Haree husi nivel rendimentu inan-aman ema ne’ebé família ho rendimentu aas sei bele kompleta nesesidade oan sira nia iha parte saida de’it, maibé ba família ida ne’ebé nivel rendimentu menus difisil tebes atu bele hasa’e oan sira nia interese estuda ba kualkér atividade edukasional ne’ebé oan sira interese ba. .
Relasiona ho hanoin iha leten, iha Ensino Secundário Público No.03. Companha Cavalaria Númeru Cinco de Bobonaro maioria inan-aman serbisu nu’udár to’os na’in. Tanba ne’e, rendimentu ne’ebé hetan menus fó impaktu ba interese estudu alunu atu partisipa atividade edukasional, menus atu asesu  fasilidade, no buat sira seluk ne’ebé iha relasaun forte ho finanseiru.
Rendimentu inan-aman ne’e nia influénsia boot tebes ba iha interese estudu alunu ninian, tanba husi rendimentu inan-aman ne’ebé hetan kada fulan, maka bele suporta, fó ksolok, bele halo kompleta nesesidade ka buat hotu ne’ebé alunu ne’e presiza.Tanba ne’e, karik mak rendimentu inan-aman menus, ne’e fó impaktu ba interese estudu alunu ninian tanba labele responde hotu ba nesesidade ekonomia no buat sira seluk ne’ebé relevante.Estudante ne’ebé inan-aman nia rendimentu di’ak sei hetan interese estudu maka’as, tantu interese estudu iha nivel edukasaun formál ka informal tanba ninia inan-aman bele kompleta ka fasilita saida de’it maka nia oan sira hakarak.
Kestaun ne’e hato’o husi alunu ho naran Rosari ne’ebé reprezenta nia belun sira dehan katak “Ami iha hanoin atu estuda no tuir atividade edukasional sira, maibé osan ne’ebé ami nia inan-aman sira hetan kada fulan la to’o atu finansia buat ne’ebé ami presiza.
Sorin seluk hato’o husi alunu ho naran Saturnino katak “Ami iha difikuldade uitoan ho matéria sira ne’ebé uza lian portages, tanba ne’e ami hakarak loos atu hola livru sira ne’ebé bele tulun/ajuda ami iha estudu. Maibé ho osan kada fulan ne’ebé maka inan-aman fó nia kuantidadeU$ 5.00 dollar kada fulan no kolega balun inan-aman hela dook no agrikultura ne’ebé difisil atu hetan osan dala ruma fó de’it U$ 2.00 ka 3.00  dollar kada fulan, maka buat hirak ne’e hotu labele responde buat ne’ebé ami hakarak”
Aleinde ne’e, tuir informasaun husi mestre sira katak sistema finansiamentu husi inan-aman ho rendimentu inan-aman iha eskola refere difisil tebes tanba iha razaun oin-oin hanesan inan-aman maioria mak nu’udar agrikultór, no hela ho distánsia ne’ebé dook. Ho nune’e mestre haruka alunu sira atu halo traballu sira, maibé nafatin difisil ho razaun katak laiha finanseiru ne’ebé responde lailais sira nia nesesidade.
Ne’e hatudu katak ho kuantidade orsamentu ne’ebé temi iha leten la to’o liu atu apoiu no mós fasilita oan sira nia nesesidade. Nune’e, atu responde interese alunu sira nian inan-aman tenke esforsu an maka’as atu hasa’e kuantidade orsamentu ne’ebé presiza, ou ho maneira seluk inan-aman tenke responde saida maka alunu ne’e hakarak hanesan hola livru ne’ebé ho versaun uza lian portages no mós livru sira seluk ne’ebé bele apoiu alunu estuda ho di’ak, tantu iha parte kurríkulu ou estrakurikulár. Tanba ne’e, rendimentu inan-aman fó influénsia duni ba interese estudu alunu tanba alunu nia hakarak ne’e depende mós ba rendimentu inan-aman.Tanba ne’e rendimentu inan-aman ninia bele halo kompleta buat hotu ne’ebé alunu presiza.
Bazeia ba observasaun no entrevista iha leten maka peskizadór hanoin atu halo peskiza ida kona-ba Influénsia Rendimentu Inan-Aman Ba Iha Interese Estudu Alunu110 Anu CT Iha Ensino Secundário Público No. 03 Companha Cavalaria Númeru Cinco de Bobonaro Tinan Hanorin 2015.

1.2.      Formulasaun Problema
Bazeia ba deskrisaun iha antesedente, problema iha peskiza ne’e maka iha duni ka laeinfluénsia ne’ebé pozitivu no signifikante entre rendimentu inan-aman ba interese estudu alunu 110Anu CT iha Ensino Secundário Público No. 03 Companha Cavalaria Número Cinco de Bobonaro tinan hanorin 2015?

1.3.      Objetivu Peskiza
Objetivu ne’ebé atu atinje iha peskiza ne’e mak atu hatene no analiza influénsia rendimentu inan-aman ba interese estudu alunu 110 Anu CT iha Ensino Secundário Público No. 03 Companha Cavalaria Número Cinco de Bobonaro tinan hanorin 2015.
  
1.4.       Benefísiu Peskiza
Benefísiu husi hakerek ida ne’e mak:
a.       Ba Ensino Secundário Público No. 03 Companha Cavalaria Número Cinco de Bobonaro, rezultadu peskiza ne’e bele uza hanesan Referénsia ida hodi haree no hadi’ak edukasaun iha futuru.
b.      Ba hakerek na’in rasik, peskiza ne’e hanesan esforsu ida atu bele hariku no haluan koñesimentu kona-ba influénsia rendimentu inan-aman ba iha interese estudu alunu.
c.       Ba governu atu nune’e bele halo no harii kondisaun ne’ebé di’ak atu nune’e bele motiva alunu sira iha interese hodi estuda ho di’ak.
d.      Sientífikamente uza hanesan matéria kontinuasaun peskiza tuir mai, ne’ebé iha relasaun ho tópiku ne’e.

1.5.      Limitasaun Problema
Relasiona ho limitasaun tempu, referénsia no orsamentu ne’ebé iha maka problema ne’e haree liu ba influénsia rendimentu inan-aman ba iha interese estudu alunu 110 Anu CT iha Ensino Secundário Público No. 03 Companha Cavalaria Número Cinco de Bobonaro Munisípiu Bobonaro tinan hanorin 2015.


KAPÍTULU II
REVIZAUN LITERATURA

2.1         Rendimentu Inan Aman
2.1.1  Definisaun Rendimentu
Tuir Budiono (1992:180) katak rendimentu mak rezultadu fa’an fatór produsaun sira ne’ebé ba iha setór produsaun.Nune’e tuir Winardi (1992: 171) katak rendimentu mak rezultadu hanesan osan ou materiál seluk ne’ebé sira bele atinje husi utilizasaun fatór produsaun. Nune’e mós, Eldon S. Hendriksen iha Marianus Sinaga (1993:164) fó definisaun rendimentu mak forsa espresaun husi produsaun hotu ou atendementu ne’ebé transfere husi kompañia ba iha serve na’in sira durante periodu nia laran.
Bazeia ba definisaun rua iha leten, bele halo konkluzaun katak rendimentu hanesan valór husi rezultadu serbisu ne’ebé prodús husi entidade negósiu iha periodu ruma nia laran.
Tuir definisaun ne’e, maka rendimentu bele sukat bazeia ba totál materiál no atendementu ne’ebé fó ba sosa na’in.Definisaun seluk kona-ba rendimentu hato’o husi C. Rolin Niswonger no Carl S.Waren iha Hyginus Ruswianarto (1993:57) hanesan rendimentu mak aumenta rendimentu husi proprietáriu kapitál husi sasán ne’ebé nia fa’an, hala’o atendimentu ba iha ema ne’ebé serve ba, fó empresta osan, no atividade hotu nune’e mós profisaun ne’ebé ho objetivu atu hetan rezultadu. Intensaun definisaun iha leten, mak rendimentu bele hamosu liu husi atividade negósiu tenke mai husi merkaduria, serbisu, no profisaun ne’ebé sei fó influénsia ba rezultadu brutu.
Aleinde ne’e, tuir Smith no Skousen (1995:15) katak rendimentu mak aumentu husi ativasaun ne’ebé mai husi operasaun ou atividade normál kompañia.Iha definisaun ne’e, iha mós limita ne’ebé klaru kona-ba rekursu finanseiru ne’ebé bele kategoria hanesan rendimentu revenue no rekursu finanseiru ne’ebé labele fahe hanesan revenue.Definisaun ne’ebé espresa husi M. Munandar (1996:18) hanesan aumenta asset ne’ebé fó impaktu ba aumenta proprietáriu patrimóniu, maibé la’ós tanba finansiamentu aumenta foun husi na’in no la’ós hanesan aumenta asset ne’ebé fó impaktu tanba liabilites.
Definisaun ne’e esplika katak aumenta asset bele temi rendimentu karik iha asset aumenta ne’e mai husi kontra prestasaun ne’ebé simu husi kompañia bazeia ba atendimentu ne’ebé fó ba parte seluk.

2.1.2 Fatór Determinante Nivel Ekonomia
Naturalmente ita ema moris mai iha pozisaun no nivel ne’ebé hanesan. Maibé tuir realidade kada umanu sai povu iha komunidade ida, klaru iha estatutu ka pozisaun no papél. Tuir Abdulsyani (1994) katak pozisaun ema ida-idak iha grupu umanu termina husi atividade ekonómiku, rendimentu, nivel edukasaun no tipu uma hela fatin. Husi hanoin hirak ne’e halo konkluzaun katak iha fatór balun maka termina mayor ka menór rendimentu inan-aman iha komunidade, buat hirak ne’e maka rendimentu.
Rendimentu katak totál rendimentu responsavel família tantu membru família no seluk tan ne’ebé hatudu iha modelu osan/sasán. Bazeia ba tipu, biro pusat statistic fahe rendimentu ba parte rua hanesan:

1.      Rendimentu Sasán
Rendimentu hanesan sasán maka rezultadu hotu ne’ebé ho karákter regular no normál, maibé la’ós de’it hanesan resposta husi atendimentu no simu ho forma materiál no serbisu. Sasán no atendimentu ne’ebé simu ou hetan valór ho merkadorias ne’e kompara ou akompaña transaksaun orsamentu ne’ebé iha atu utilize. Nune’e mós, simu materiál hirak ne’e la saugati, sosa materiál no atendimentu ho riku soin subsídiu ou redusaun husi patraun hanesan rendimentu ho modelu hanesan.
2.      Rendimentu Osan
Bazeia ba setór atividade, rendimentu bele fahe hanesan rendimentu  setór formál no setór informal. Rendimentu setór formál mak hanesan sasán ou osan ne’ebé ho karakteristika regular no sei simu bai-bain resposta ba atendimentu ou ajudasaun iha setór formál ne’ebé kompostu husi rendimentu hanesan osan, osan kolenno rezultadu investimentu no rendimentu hanesan sasán sira hanesan foos, ai-moruk, transportasaun, uma, tantu hanesan pasiar/rekreasi.Rendimentu informal mak rezultadu di’ak sira hanesan orsamentu ou materiál ne’ebé simu hanesan respondensia ba atendimentu ou kontráriu rezultadu husi sektór informal ne’ebé kompostu rendimentu husi investimentu, rendimentu ne’ebé hetan husi senteiu social, no rendimentu husi esforsu rasik, mak hanesan rezultadu pura husi esforsu rasik, komisaun no fa’an husi rezultadu artes sira iha uma.

2.2.      Interese
2.2.1 Definisaun Interese
Interese hanesan aspetu psikololojia ida ne’ebé bele dudu ema atu atinje ninia objetivu. Ema ida ne’ebé iha interese ba iha objetu ruma, ne’e sei fó atensaun ou sente ksolok ne’ebé boot liu ba iha objetu hirak ne’e. Maibé, karik objetu hirak ne’e hamosu sentimentu la haksolok, maka ema ne’e sei laiha interese ba iha objetu ne’ebé iha.
Tuir Winkel (1984:30) katak interese mak tendénsia ne’ebé estabelese/permanente iha sujeitu atu sente interese ba área ou buat ruma no sente ksolok ba matéria ne’e.Interese estudu hanesan prosesu aprendizajen ne’ebé halo ho nakonu konsiénsia, interesante, no hakarak hatene ne’ebé mai husi ema ida-idak atu hatene domina, teoria ruma.
Interese katak konsiénsia ema ida-idak ninian, katak objetu ruma, ema ruma, ou pergunta ida ka situasaun ruma ne’ebé iha relasaun ho nia an, hanesan konsiénsia ne’ebé iha ema ida-idak nia an kona-ba relasaun ho nia an ho buat hotu la’ós husi nia-an, (Withering ton, 1983: 135). Buat hirak ne’ebé la’ós husi ema ida-idak nia an, maske la sai ida de’it, maibé bele iha relasaun ida ho ida seluk tanba iha importánsia ou nesesidade ne’ebé karakteristika hakesi. Tuir (Winkel, 1984: 30) katak interese nu’udár inklinasaunne’ebé permanente iha sujeitu ou sente dada ba iha materiál ou buat ruma no sente ksolok iha materiál ne’e.Nune’e mós Singer (1991:93) hateten katak interese la’ós hanesan buat ruma ne’ebé ema iha de’it maibé hanesan buat ruma ne’ebé bele dezenvolve.
Husi konseitu tolu ne’ebé esplika katak atensaun ne’ebé forte no menus ou sentimentu ksolok husi ema ida-idak ba iha objetu ou sujeitu ruma ne’e influénsiahusi atensaun ne’ebé aas ka menus husi interese ema ida-idak.Iha atraisaun ruma ne’ebé gosta ho karákter permanente iha sujeitu nia an ou ema ne’ebé hasoru daudaun materiál ruma ka buat balun no iha sentimentu ksolok ba iha lisaun ruma, maka ema ne’e tenke hasoru no tenke dezenvolve. Ho nune’e, karik esforsu ne’e atu hetan rezultadu presiza iha interese. Boot ka ki’ik interese ne’ebé iha fó influénsia tebes ba rezultadu ne’ebé sei hetan.

2.2.2        Indikadór Interese
Tuir Safari (2003) indikadór interese fahe ba parte haat. Indikadór hirak ne’e mak hanesan tuir mai ne’e:
1.      Sentimentu Ksolok
Estudante ne’ebé iha sentimentu ksolok ka gosta ba material hanorin, maka alunu refere sei kontinua estuda lisaun ne’ebé nia gosta, laiha sentimentu obrigatóriu ba alunu atu estuda lisaun/matéria ne’e.
2.      Atraisaun Estudante Nian
Relasiona ho aspetu psikomotria ne’ebé enkoraja atu bele sente atria ba ema ida, objetu, atividade ou bele moos sai esperiénsia efetivu ne’ebé dezeñu husi atividade ne’e rasik.
3.      Atensaun Estudante
Atensaun hanesan konsentrasaun ou atividade psikolojia ba iha observasaun no kompriensaun, hodi hasees atividade sira seluk.Estudante ne’ebé iha interese ba iha objetu ruma, laiha obrigatóriu nia rasik sei atensaun ba objetu ne’e.

4.      Partisipasaun Estudante
Atraisaun ema ida-idak ba objetu ruma ne’e fó influénsia ba ema ne’e sente kontente no gosta atu halo ou rezolve atividade husi objetu ne’e.

2.2.3        Aspetu Interese
Aspetu interese fahe ba aspetu tolu, mak hanesan: aspetu kognitivu, aspetu efetivu, no aspetu psikomotria (Hurlock, 1995:117). Aspetu tolu ne’e mak hanesan tuir mai ne’e:
1.      Aspetu Kognitivu
Aspetu kognitivu hahú husi konseitu dezenvolvimentu iha tempu labarik sira koñese buat hirak ne’ebé iha relasaun ho interese.Interese iha parte aspetu kognitivu baze maka sirkulasaun pergunta, saida de’it mak nia interese sei fó benefísiu?Karik sei hamosu satisfasaun? Bainhira ema ida halo atividade ruma, klaru hakarak buat ruma ne’ebé sei hetan husi prosesu husi atividade ne’e. Nune’e ema ne’ebé iha interese ba iha atividade sei komprende no hetan benefísiu husi atividade ne’ebé nia halo. Tempu ne’ebé nia gastu mós sei kompara ho satisfasaun ne’ebé nia hetan husi atividade ne’ebé nia halo ho nune’e atividade hirak ne’e sei hala’o nafatin.
2.      Aspetu  Efetivu
Aspetu efetivu ou emosaun ne’ebé dominasaun hanesan konseitu ne’ebé hatudu aspetu kognitivu husi interese ne’ebé amostra iha hahalok no iha atividade ne’ebé interese ba.Hanesan aspetu kognitivu, aspetu efetivu dezenvolve husi esperiénsia privadu, hahalok inan-aman, mestre, no grupu ne’ebé apoia atividade ne’ebé nia hakarak. Ema ida sei iha interese ne’ebé aas ba buat ruma tanba satisfasaun no benefísiu ne’ebé nia hetan, nune’e mós hetan responde ne’ebé maka’as husi inan-aman, mestre, grupu, no ambiente, maka ema ne’e sei foka ba atividade ne’ebé nia interese liu. No sei iha tempu espesífiku ou iha frekuénsia ne’ebé aas atu halo atividade ruma ne’ebé nia interese ba.
3.      Aspetu Psikomotria
Aspetu psikomotria orienta liu ba iha prosesu hahalok ou implementasaun, hanesan kontinuasaun husi valórne’ebé nia hetan liu husi aspetu kognitivu no halo internalizasaun liu husi aspetu efetivu nune’e bele organiza no aplika iha modelu realidade aspetu psikomotria.Ema ruma iha interese ne’ebé aas ba iha buat ruma sei esforsu hatudu hanesan esplora espresaun ou attitude real husi ninia hanoin.
Kritéria interese ema nian fahe ba kategoria tolu, mak hanesan: menus, karik ema lakohi objetu ruma. Normál, karik ema hanoin objetu interese maibé la hahú kedas. No aas, karik ema iha hanoin ba objetu ruma iha tempu hahú kedas, (Nusalam, 2003)
Sientista balun halo klasifikasaun interese bazeia aproximasaun ne’ebé diferente ida ho seluk, hodi nune’e bele kategoria hanesan tuir mai ne’e. Tuir (Suhartini, 2001: 25) katak interese klasifika sai tipu hat bazeia ba modelu espresaun husi interese, mak hanesan Espresaun interese, manifesta interese, teste interese, no inventariadu interese. Husi interese tipu tolu ne’e maka hanesan esplikasaun tuir mai:
a.       Interese Espresaun: interese ne’ebé espresa liu husi liafuan ne’e hatudu karik ema ne’e gosta ka la gosta objetu ou atividade ruma.
b.      Interese Manifesta: interese hanesan konkluzaun husi indivíduu mak tuir de’it ba iha atividade ruma.
c.       Interese Teste/Koko: interese ne’ebé konklui husi teste koñesimentu ou abilidade iha atividade ruma.
d.      Interese inventariadu: interese ne’ebé hato’o liu husi inventorizasaun interese ou lista atividade no atividade ne’e ho realidade.
Interese fahe ba tipu tolu bazeia ba impaktu ou razaun akontesimentu interese: hanesan, (Surya,2007:122). Husi interese parte tolu ne’e bele esplika hanesan tuir mai:
a.       Interese Voluntáriu katak interese ne’ebé mosu husi alunu, no laiha influénsia husi li’ur.
b.      Interese la’ós voluntáriu mak interese idane’ebé mosu husi alunu nia an ne’ebéinfluénsia husi situasaun ne’ebé halo husi mestre.
c.       Interese Nonvolunter maka interese ne’ebé mosu husi alunu nia an laiha obrigasaun ka atu hamoos.
Interese tuir (Krapp iha Suhartini, 2001:23), hafahe ba kategoria tolu bazeia ba karákter, mak hanesan tuir mai:
a.       Interese personal hanesan interese ne’ebé ho karákter permanente no relative stabile ne’ebé hatudu ba iha interese privadu espesífikamente ba materiál ruma. Interese personalidade hanesan modelu ruma sente ksolok ou la ksolok, gosta ka la gosta ba lisaun ruma. Interese ne’e bai-bain mosu rasik no laiha influénsia husi parte eksternu.
b.      Interese situasionál hanesan interese ne’ebé ho karákter la permanente no relative la permanente, depende situasaun eksternu. Planu hirak ne’e ezemplu hanesan mestre nia métodu hanorin, uza referénsia hanorin no media ne’ebé hakarak, kondisaun klase, nune’e apoiu husi família. Karik interese situasionál bele kaer metin, maka kontinuasaun ba tempu naruk, interese situasionál sei mudansa sai fali interese personal ou interese psikolojia alunu. Buat hirak ne’e hotu depende ba kontribuisaun ne’ebé maka fó.
c.       Interese psikolojia hanesan interese ne’ebé iha relasaun ho interasaun entre interese personal ho interese situasionálne’ebé kontinua no ba bei-beik. Karik alunu his koñesimentu ne’ebénato’onkona-ba lisaun ruma, no iha oportunidade atu bele domina iha atividade ne’ebé forma iha klase laran ou privadu (iha liur) nune’e mós iha valórne’ebé as ba lisaun ne’e maka bele dehan katak alunu ne’e iha interese psikolozikal.

2.3      Interese Estudu
Aspetu psikomotria orienta liu ba iha prosesu hahalok ou implementasaun, hanesan kontinuasaun husi valór ne’ebé nia hetan liu husi aspetu kognitivu no halo internalizasaun liu husi aspetu efetivu nune’e bele organiza no aplika iha modelu realidade aspetu psikomotria.Ema ruma iha interese ne’ebé aas ba iha buat ruma sei esforsu hatudu hanesan esplora espresaun ou attitude real husi ninia hanoin.
Kritéria interese ema nian fahe ba kategoria tolu, mak hanesan: menus, karik ema lakohi objetu ruma. Normál, karik ema hanoin objetu interese maibé la hahú kedas. No aas, karik ema iha hanoin ba objetu ruma iha tempu hahú kedas (Nusalam, 2003)
Sientista balun halo klasifikasaun interese bazeia aproximasaun ne’ebé diferente ida ho seluk, hodi nune’e bele kategoria hanesan tuir mai ne’e. Tuir (Suhartini, 2001: 25), interese klasifika sai tipu hat bazeia ba modelu espresaun husi interese, mak hanesan: Espresaun interese, manifestu interese, teste interese, no inventariadu interese. Husi interese tipu tolu ne’e maka hanesan esplikasaun tuir mai:
a.       Interese Espresaun: interese ne’ebé espresa liu husi liafuan ne’e hatudu karik ema ne’e gosta ka la gosta objetu ou atividade ruma.
b.      Interese Manifestu: interese hanesan konkluzaun husi indivíduu mak tuir de’it ba iha atividade ruma.
c.       Interese Teste/Koko: interese ne’ebé konklui husi teste koñesimentu ou abilidade iha atividade ruma.
d.      Interese inventariadu: interese ne’ebé hato’o liu husi inventorizasaun interese ou lista atividade no atividade ne’e ho realidade.
Interese fahe ba tipu tolu bazeia ba impaktu ou razaun akontesimentu interese: hanesan, (Surya, 2007:122). Husi interese parte tolu ne’e bele esplika hanesan tuir mai:
a.       Interese Voluntáriu katak interese ne’ebé mosu husi alunu, no laiha influénsia husi li’ur.
b.      Interese la’ós voluntáriu mak interese ida ne’ebé mosu husi alunu nia an ne’ebé influénsia husi situasaun ne’ebé halo husi mestre.
c.       Interese Nonvolunter maka interese ne’ebé mosu husi alunu nia an laiha obrigasaun ka atu hamoos.
Interese tuir (Krapp iha Suhartini, 2001:23), hafahe ba kategoria tolu bazeia ba karákter, mak hanesan tuir mai:
a.       Interese personal hanesan interese ne’ebé ho karákter permanente no relative stabile ne’ebé hatudu ba iha interese privadu espesífikamente ba materiál ruma. Interese personalidade hanesan modelu ruma sente ksolok ou la ksolok, gosta ka la gosta ba lisaun ruma. Interese ne’e bai-bain mosu rasik no laiha influénsia husi parte eksternu.
b.      Interese situational hanesan interese ne’ebé ho karákter la permanente no relative la permanente, depende situasaun eksternu. Planu hirak ne’e ezemplu hanesan mestre nia métodu hanorin, uza Referénsia hanorin no media ne’ebé hakarak, kondisaun klase, nune’e apoiu husi família. Karik interese situational bele kaer metin, maka kontinuasaun ba tempu naruk, interese situational sei mudansa sai fali interese personal ou interese psikolojia alunu. Buat hirak ne’e hotu depende ba kontribuisaun ne’ebé maka fó.
c.       Interese psikolojia hanesan interese ne’ebé iha relasaun ho interasaun entre interese personal ho interese situational ne’ebé kontinua no ba bei-beik. Karik alunu his koñesimentu ne’ebé nato’on kona-ba lisaun ruma, no iha oportunidade atu bele domina iha atividade ne’ebé forma iha klase laran ou privadu (iha li’ur) nune’e mós iha valór ne’ebé as ba lisaun ne’e maka bele dehan katak alunu ne’e iha interese psikolozikal.

2.3.2  Definisaun Interese Estudu
Interese estudu hanesan fatór ne’ebé importante liu iha alunu sira nia estudu.Aleinde ne’e interese estudu mós fó apoiu no influénsia ba prosesu estudu iha eskola.Maibé iha prátika mestre hanorin arte hasoru dezafiu iha klase laran, tanba menus interese estudu arte ninian.Karik buat hirak ne’e mosu, maka prosesu aprendizajen mós sei hasoru difikuldade hodi hetan objetivu aprendizajen.
Sukardi (1987:25) esklarese katak interese estudu mak estrutura mentalidade ne’ebé kompostu husi kombinasaun movimentu no mistura sentimentu, prekonseitu, ansiedade/baruk, no tendénsia seluk, ne’ebé bele orienta indivíduu ba iha saida de’it maka nia hakarak atu hili.Tuir Belly (2006:4), katak interese nu’udár hanoin ne’ebé dudu ema nia hanoin depois de haree, observa, no kompara nune’e mós tetu ho nesesidade ne’ebé nia hakarak.
Hafoin esplika kona-ba definisaun interese no estudu maka definisaun husi interese estudu ne’e maka kondisaun alma ne’ebé alunu sira hasoru atu simu ou halo atividade estudu.

2.3.3  Fatór Ne’ebé Fó Influénsia Ba Interese
a.       Fatór Internu
Fatór internu mak hanesan halo alunu sira interese katak ne’e mai husi an rasik. Fatór internu sira mak hanesan: konsentra hanoin/atensaun, hakarak hatene, motivasaun, no nesesidade (Syah, 2011:152). Husi fatór lima hirak ne’e mak hanesan tuir mai: atensaun importante tebes bainhira tuir atividade ruma ho di’ak, no buat hirak ne’e sei fó influénsia mós ba iha interese alunuiha estudu. Atensaun iha estudu mak konsentrasaun husi atividade hotu ne’ebé foka liu ba grupu objetu estudu nian, (Suryabrata 2007:14).Estudante ne’ebé ninia atividade akompaña ho atensaun ne’ebé intensive sei susesu liu nune’e mós prestasaun sei as liu.Ema tau interese ba atividade ruma sei fó atensaun ne’ebé boot, la estraga tempu no forsa ba atividade refere.
Hakarak hatene mak sentimentu ou karakteristika ne’ebé forte atu hatene buat ruma; enkorazamentu ne’ebé forte atu hatene barak liu kona-ba buat ruma (Artikata.com).Sentimentu ruma ne’ebé mosu iha ema ida-idak nia an sei enkoraja ema ne’e hanoin atu hatene buat ruma.
b.      Fatór Eksternu
Fatór eksternu mak buat ruma ne’ebé halo alunu sira gosta ne’ebé mai husi liu, hanesan: enkorazamentu husi inan-aman, enkorazamentu husi mestre sira, fasilidade preparadu, no kondisaun ambiente.

2.3.4  Maneira Hodi Hasa’e Interese Estudu
Sientista balun fó hanoin katak maneira ne’ebé efetivu liu atu hasa’e interese ba iha objetu ruma ne’ebé foun maka hodi uza interese sira ne’ebé iha tiha ona.Tuir Tarner no Tarner (1975) fó sujestaun atu nune’e mestre sira esforsu forma interese sira ne’ebé ba alunu sira.Buat hirak ne’e bele hetan liu husi dalan fó informasaun ba alunu sira kona-ba materiál ne’ebé sei fó relasiona ho lisaun ne’ebé liu ona, hafoin esplika fila fali nia funsaun iha future mai. Roijakters (1980) fó ideia katak buat hirak ne’e bele hetan liu husi maneira halo relasaun lisaun aprendizajen ho informasaun sira ne’ebé sensasionál, ne’ebé alunu sira hatene tiha ona
Harry Kitson iha Liang Gie (1995:130) fó hanoin katak iha leis rua kona-ba interese (the laws of interest), ne’ebé dehan: atu hasa’e/hakonu interese ba iha lisaun/materiál ruma, esforsu hodi hetan dadus kona-ba buat hirak ne’e. Atu hakonu interese ba lisaun ruma, halo atividade ne’ebé iha relasaun ho buat hirak ne’e.
Campbell (iha Sofyan, 2004:9) fó hanoin katak: esforsu ne’ebé bele halo atu orienta interese labarik sira nian atu nune’e sai produtibu liu no efetivu maka hanesan tuir mai ne’e:
1.      Hariku ideia
2.      Fó prémiu ne’ebé infeitadu
3.      Koñese malu ho ema ne’ebé kreativu
4.      Esperiénsia ne’ebé ho definisaun esperiénsia natural ho saudável.
5.      Dezenvolve fantasia
6.      Treina hahalok positive
Hanoin seluk husi W. Olson iha Samosir 1992:112), katak atu rega/haburas no hasa’e interese labarik sira nian bele halo hanesan tuir mai ne’e:
1.      Mudansa iha ambiente, kontaktu, lee, talentu no jinástika, ba feriadu/rekreasi iha fatin ne’ebé lahanesan. Partisipa enkontru hirak ne’ebé maka partisipa husi ema ne’ebé koñesidu sira, lee artigu ne’ebé maka ema seidauk lee no lori hobi no jinástika ne’ebé hanesan, buat hirak ne’e halo interese liu tan.
2.      Treina no pratika simples ho maneira hanoin rezolve problema rasik atu sai interese liu tan iha rezolve problema espesífikamente interese ba resolusan problema sira.
3.      Halo ema seluk bele dezenvolve sira nia an, liuliu dezenvolve sira nia an rasik.

2.4      Estudu
2.4.1  Definisaun Estudu
Estuda hanesan atividade ne’ebé importante atu to’o no hasa’e koñesimentu no abilidade. Husi atividade estudu ne’ebé di’ak, akontese mudansa ba alunu nia an ba iha buat ne’ebé di’ak liu, tanba ne’e bele hatudu katak kada ema presiza atividade estudu iha nia moris, maibé ita ema mak la hatene an kona-ba buat hirak ne’e. ema estuda iha ne’ebé de’it no bainhira de’it, tanba atividade estudu iha relasaun ho esforsu husi indivíduu atu mantén no dezenvolve nia moris.
Tuir sientista Dalyono (2001:49) katak Esforsu ruma ka atividade sira ne’ebé ho objetivu atu halo mudansa personalidade ida-idak nia an, inklui mudansa hahalok, kostume, koñesimentu, abilidade, no seluk-seluk tan.” Aleinde ne’e mós Oemar Hamalik (2004:83) fó hanoin katak, estudu hanesan prosesu la’ós de’it rezultadu ne’ebé ema hetan.
Nune’e mós Sumadi Suryabrata (1998:232) identifika karákter atividade estudu, hanesan:
1)      Estudu ne’e lori mudansa (bele observa no mós labele observa diretamente)
2)      Mudansa ne’e iha prinsipiu katak hetan koñesimentu foun.
3)      Mudansa ne’e akontese tanba esforsu.
Husi hanoin hirak ne’ebé iha leten halo konkluzaun katak estuda mak atividade ne’ebé hanesan etapa mudansa hahalok indivíduu ne’ebé relative permanente hanesan rezultadu husi esperiénsia no rezultadu interasaun ho ambiente ne’ebé inklina prosesu kognitivu.
Bazeia ba hanoin sira iha leten, iha mós sientista balun fó hanoin kona-ba definisaunaprendizajen mak hanesan Cronbach, Harold Spears no Geoch iha Sardiman (2011:20) hanesan tuir mai ne’e:
1.      Cronbach fó hanoin katak “Learning is shown by a change in behavior as a result of experience” signifika, aprendizajen katak mostradu husi mudansa no komportamentu husi rezultadu esperiénsia ne’ebé iha.
2.      Harold Spears fó limitasaun katak “Learning is to observe, to read, to initiate, to try something themselves, to listen, to follow direction” signifika Aprende  katak atu observa, atu lê, atu hahú, atu tenta/koko mesak, atu tuir lalaok/diresaun.”
3.      Geoch, dehan katak “Learning is a change inperformance as a result of practice”, signifika, belajar adalah perubahan dalam penampilan sebagai hasil praktek. Aprendizajen katak alterasaun/mudansa ruma iha abilidade dezempeñu husi rezultadu prátika
Husi hanoin tolu iha leten halo konkluzaun katak aprende ne’e tenke hanesan mudansa komportamentu ou abilidade, ho save atividade ezemplu hodi lee, observa, hodi rona, halo tuir, no seluk-seluk tan. Nune’e mós aprende ne’e sei sai di’ak liu karik sujeitualunu ne’e hasoru ka hala’o.tanba ne’e la’ós de’it ko’alia/vervalistik. Aprende hanesan atividade indivíduu loloos hanesan planu konseitu indivíduu ne’ebé hetan husi ambiente.

2.4.2  Objetivu Estudu
Kada personalidade iha ne’ebé de’it maka nia hela klaru sempre hala’o atividade estudu. Estudante ne’ebé hakarak to’o  ninia mehi tenke estuda maka’as. La’ós de’it naran eskola de’it, maibé tenke estuda maka’as iha uma, iha sosiedade, iha instituisaun edukasional, ekstra kurikular hanesan kursu, ekstra privadu/trivet, orientasaun estudu no seluk tan.
2.4.3  Fatór Hirak Ne’ebé Fó Influénsia Ba Estudu
Susesu ka la susesu ema ida iha estudu ne’e afeta husi fatór ne’e fó influénsia ba rezultadu hanesan husi ema ne’ebé estuda ne’e nia an rasik no mós husi li’ur. Tuir mai ne’e iha fatór hirak ne’ebé termina ba rezultadu estudu.
a.      Fatór Internu (Ne’ebé mai husi an rasik)
1)      Saúde
Saúde isin no klamar fó influénsia boot ba iha abilidade estudu.Karik ema sempre moras hanesan, ulun moras, isin manas, mear, no seluk-seluk tan, bele fó impaktu hakarak atu estuda. Nune’e mós karik klamar ka spiritual (alma), la normál hanesan perturbasaun hanoin, sentimentu triste tanba konflitu ho inan-aman ou tanba impaktu seluk, ne’e fó afeta ou hamenus espíritu ba estudu. Tanba ne’e, kuidadu saúde importante tebes ba kada ema ida-idak tantu fíziku ou mental, atu nune’e isin forte nafatin, sempre saudável no espíritu maka’as atu hala’o estudu.
2)      Intelijénsia no Talentu
Intelijénsia no talentu ne’e iha relasaun hanesan ema ne’ebé iha intelijénsia aas no talentu ne’ebé iha ba lisaun ne’ebé nia aprende, maka prosesu aprendizajen sei la’o di’ak no susesu karik kompara ho ema ne’ebé iha talent maibé iha intelijénsia menus. Nune’e mós
3)      Interese no Motivasaun
Interese no motivasaun mak aspetu psikolojia ne’ebé iha influénsia boot atu hetan prestasaun estudu.Interese mosu tanba influénsia mai husi exterior no konsiénsia rasik.Interese ne’ebé boot ba iha buat ruma ne’e hanesan rekursu ne’ebé boot signifika katak atu hetan sasán ou objetivu ne’ebé interese ba.Interese ne’ebé boot sei hamosu prestasaun ne’ebé aas, nune’e mós interese estudu ne’ebé menus sei hamosu rezultadu prestasaun menus.Maibé motivasaun diferente ho interese.Motivasaun mak forsa movimentu ba serbisu. Bele mai husi an rasik (intrinsic) hanesan mai husi konsiénsia rasik, jerálmente tanba konsiénsia ne’ebé fó importánsia ba buat ruma husi li’ur (Ekstrinsik) hanesan forsa ne’ebé mai husi ambiente, ezemplu husi inan-aman, mestre,  kolega, no membru família.   Ema ruma ne’ebé ho motivasaun forte, sei hala’o atividade estudu hotu ho laran, nakonu interese ou nasionalismu, nune’e estudu laiha motivasaun ne’ebé fraku, sei baruk at liu tan lakohi serbisu.



4)      Maneira Estudu
Maneira estudu husi ema ida mós fó influénsia hodi hetan rezultadu estudu. Estudu la haree ba tékniku no fatór fisiológika, no siénsia saúde, sein hetan rezultadu ne’ebé la fó ksolok.
b.      Fatór Eksternu (Ne’ebé La’ós mai husi an rasik)
1)      Fatór Família
Família mak kompostu husi aman, inan, no oan nune’e mós ida ne’ebé hela hamutuk iha uma ida. Fatór inan-aman fó influénsia ba iha oan nia susesu iha estudu. As ka badak nivel edukasaun inan-aman, boot no ki’ik rendimentu, to’o ka menus atensaun no orientasaun inan-aman, dedikasaun ba oan sira, situasaun hakmatek iha uma laran, buat hirak ne’e hotu akompaña fó influénsia ba rezultadu estudu oan sira nian.  Iha sorin seluk, fatór kondisaun uma mós influénsia ba alunu nia susesu.Boot ka ki’ik, hela fatin ne’ebé iha, iha ka laiha kuartu ka meza estuda fatin, hanesan kuadru hakerek, mapa, no seluk-seluk tan, buat hirak ne’e hotu termina ba susesu estudu ema ida-idak ninian.
2)      Fatór Eskola
Kondisaun eskola hanesan fatin estudu ne’ebé fó mós influénsia atu susesu iha nivel aprendizajen.Kualidade mestre, métodu hanorin, bazeia kurríkulu, ho labarik nia kbiit, kondisaun fasilidade eskola, kondisaun aula, totál alunu iha aula laran, implementasaun regulamentu eskola, no seluk-seluk tan buat hirak ne’e hotu sei fó influénsia ba alunu atu susesu.

3)      Fatór Komunidade
Kondisaun komunidade mós termina prestasaun estudu. Karik hela fatin iha sosiedade ne’e kompostu husi ema ne’ebé estatutu nivel edukasaun hotu, liuliu labarik sira nivel edukasaun as no moral ne’ebé as mós, buat hirak ne’e sei fó influénsia no dudu alunu atu haka’as an atu estuda no sai di’ak liu tan.
4)      Fatór Ambiente
Kondisaun ambiente hela fatin, mós importante tebes hodi fó influénsia ba prestasaun estudu. Kondisaun uma, kondisaun iha sorin-sorin, kondisaun Estrada, iklima no seluk-seluk tan.

2.5        Inan-Aman
2.5.1  Definisaun Inan-Aman
Inan aman loloos ne’e hanesan ema dahuluk hodi kria baze edukasaun ba nia oan sira. Inan aman mós kria situasaun influénsia observasaun inan-aman hodi kuda normas atu dezenvolve ho semellante, nune’e prodús iklima ou situasaun amizade entre inan-aman ho oan.
Tuir Syaiful Bahri Djamarah (2000:48) katak eduka hanesan orientasaun no hatudu nune’e mós observa oan sira ba adulteiru, ho étika, psikolojia, no sosiál. Ho nune’e, loloos labarik bele dezenvolve sira ninia kbiit tanba iha atensaun ne’ebé fó husi inan-aman. Iha lista liafuan Indonesia (Kamus) temi katak inan-aman signifika inan no aman, aléinde ne’e, tuir Miami (1985:29) katak inan-aman mak mane no feto ne’ebé kesi hamutuk iha kazamentu no pronto responsabiliza responsabilidade hanesan aman no inan husi labarik sira ne’ebé hahoris ba.
Tuir Singgih D. Gunawan (1997:4) dehan katak inan-aman mak indivíduu na’in rua ne’ebé diferente moris hamutuk hodi lori vizaun, rendimentu no karákter loroloron nian. Inan aman moris iha familiar iha pozisaun hanesan xefe ba família.Inan aman hanesan forma privadu dahuluk iha labarik sira nia moris.Individualism inan-aman karákter no maneira moris hanesan elementu edukasaun ne’ebé la direta, automatikamente labarik sira sei tama iha privadu ne’ebé dezenvolve daudaun.
Tuir Redja Mudyaharjo (1995:235) katak iha komunidade primitive inan-aman hanesan Referénsia koñesimentu no inan-aman kaer prinsipiu otoritáriu ba iha oan sira. Baze fundamentál inan-aman hanesan ema ne’ebé responsabiliza iha família ida ne’ebé atu hamoris família iha moris loro-loron ne’ebé kompostu husi inan, aman, no oan. Ho hanoin hirak ne’e, Hasbulla (1997:39) fó hanoin katak ema ne’ebé dahuluk no prinsipál atu responsabiliza ba moris loro-loron no edukasaun oan sira maka inan-aman sira.

2.5.2  Funsaun Inan-Aman
Tuir R. Emaniar (2008:1) funsaun husi inan-aman hodi hetan edukasaun atu forma indivíduu oan mak hanesan:
1.      Inan aman tenke hadomi no kuidadu oan sira.
Bainhira labarik sira hetan domin no afeisaun ne’ebé nato’on husi inan-aman, maka, sir abele iha fatin seluk no sira hasoru problema foun sira sei bele hasoru no rezolve ho di’ak. Nune’e mós karik inan-aman maka sempre tama klaran sira nia problema maka sira obriga sira nia oan atu halo tuir sira, maka hahalok inan-aman hanesan ne’e sei atrapalla ba sira nia perfeisaun.
2.      Inan aman tenke kuidadu ambiente hakmatek iha uma no prepara hanoin hakmatek ba oan sira. Buat hirak ne’e sei fó impaktu ba dezenvolvimentu poténsia no kriatividade sentidu ka engenhoso labarik sira nian hodi loron ikus sira nia hanoin no hakarak sei forte tuir loloos husi sira mak na’in deside.
3.      Respeita malu entre inan-aman no oan sira.
Respeita iha parte ida ne’e ho hahalok respeita husi moris maibé aléinde inan-aman nia haka’as, sira mós tenke observa sira nia hanoin no hakarak ne’ebé natural. Respeita malu signifika katak hodi hamenus kritiku no ko’alia ne’ebé negative relasaun ho personalidade no sira nia hahalok nune’e mós kria iklima nakonu ho domin no familiar. Iha tempu ne’ebé hamutuk inan-aman tenke kuidadu sira nia direitu ne’ebé relasiona ho sira nia an no ema seluk. Inan aman tenke haka’as atu nune’e sira respeita ema seluk.
4.      Enkarnamentu Konfiansa
Parisian no do konfiansa ba labarik sira signifika fó prémiu no elegibilidade ba sira. Tanba buat hirak ne’e halo sira sai mudansa no esforsu nune’e barani ho iha desizaun. Konfiansa ba oan sira kona-ba sira nia an sei fó impaktu sira fasil atu simu família no frakeza/erros ne’ebé iha sira nia an. Sira fiar an no kometimentu ba sira nia an
5.      Halibur Hamutuk No Enkontru Familiar
Hakarak haree hatene filtra no nesesidade mental husi labarik, sira sempre hakarak hatene kona-ba sira nia an. Inan aman nia responsabilidade maka fó informasaun kona-ba isin no mudansa nune’e fó informasaun kona-ba hadi’aan no mudansa nune’e mós dezenvolvimentu sira kompara ho sira. Aleinde ne’e inan-aman tenke fó koñesimentu kona-ba problema enkorazamentu, attitude, no leis sira nune’e mós ema nia moris.
2.6        Estrutura Pensamentu
Estrutura Pensamentu tuir mai ne’e uza atu haree hanoin peskiza kona-ba variável ne’ebé iha objetu peskiza laran, hanesan iha dezeñu tuir mai ne’e:




2.7        Ipoteze Peskiza
Tuir Sugyono (2012.96), ipoteze katak responde provizóriu ba formulasaun peskiza.Iha parte seluk katak ipoteze hanaran resposta provizóriu tanba resposta sei bazeia de’it teoria maibé seidauk bazeia ba faktu empires ne’ebé hetan liu husi halibur dadus.
Bazeia ba teoria iha leten, maka ipoteze husi hakerek na’in mak iha duni influénsia ne’ebé signifikante entre rendimentu inan-aman ba interese estudu alunu110 Anu CT iha Ensino Secundário Gerál No. 03 Companha Cavalaria Númeru Cinco de Bobonaro Tinan Hanorin 2015




KAPÍTULU III
METODOLOJIA PESKIZA

3.1.      Tempu No Fatin Peskiza
3.1.1.Fatin Peskiza
Fatin peskiza hanesan área peskiza ne’ebé peskizadór deside ka hili atu foti dadus. Ho nune’e, área ne’ebé maka peskizadór hili peskiza ba mak Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Númeru Cinco de Bobonaro Munisipiu Bobonaro.
3.1.2.      Tempu Peskiza
Peskiza ne’e sei hala’o durante loron rua (2) hahú husi loron segunda-feira data 10 fulan Agostu no tinan 2015 to’o loron tersa-feira data 11 fulan Agostu no tinan 2015.

3.2.      Populasaun No Amostra
3.2.1.Populasaun
Tuir Riduwan (2004:55) katak populasaun maka objetu ou sujeitu ne’ebé iha rejiaun no iha karakteristika sira ne’ebé iha relasaun ho problema peskiza. Aleinde ne’e tuir Sugyono (2013:297) katak populasaun mak hanesan área zeneralizasaun ne’ebé kompostu husi: objetu/sujeitu ne’ebé iha kualidade no karakteristika ruma deside husi peskizadór atu estuda hafoin foti konkluzaun.
Bazeia ba hanoin rua ne’ebé naktemi iha leten, maka hirak ne’ebé sai hanesan populasaun iha peskiza ida ne’e mak totálidade husi alunu110AnuCT ne’ebé ativu iha prosesu ensinu aprendizajen iha Ensino Secundário Gerál No.03 Companha Cavalaria Número Cinco de Bobonaro tinan hanorin 2015 ho totál alunu hamutuk na’in 34.

3.2.2.Amostra
Tuir Riduwan (2004:56), katak amostra mak parte ida ka médiu husi populasaun ne’ebé iha karakterístika sira no kondisaun ruma ne’ebé sei peskiza ba. Nune’e tuir Arikunto (2002:109) katak amostra mak parte ida husi populasaun ne’ebé peskizadór sei peskiza ba. Hafoin nia sujere tan katak karik mak sujeitu menus husi 100 di’ak liu foti hotu, nune’e peskiza ne’e hanaran peskiza populasaun, alende ne’e karik totál sujeitu barak liu 100 entaun, foti de’it 10-15 % ou 20-25% ka liu.
Ho hanoin hirak ne’e, amostra ne’ebé maka iha menus husi 100 katak ema na’in 34 de’it, ho razaun hirak ne’e amostra husi peskiza ne’e mak alunu hotu 110Anu  CT hamutuk na’in 34, tanba ne’e peskiza ne’e hanaran peskiza populasaun

3.3.      Variável Peskiza
Variável operasaun katak elementu peskiza ne’ebé fó hatudu oinsá variável ne’e bele sukat.Variável peskiza ne’e kompostu husi tipu rua mak hanesan variável livre (independent variable) no variável la livre (dependent variable).
1.      Variável livre (X)
Variável libre katak variável ne’ebé la dependente ba ba variável seluk (independente). Indikadór: orsamentu, fasilidade estudu, infrastrutura, kondisaun uma laran.

2.      Variável la livre (Y)
Variável la libre katak variável ne’ebé dependente ba variável seluk (dependente). Indikadór : sentimentu ksolok, partisipasaun alunu, atensaun alunu, no dada alunu.

3.4.      Téknika Halibur Dadus
Iha peskiza ida ne’e, téknika ne’ebé uza atu halibur dadus mak hanesan:
a.       Observasaun
Nasution (1988) iha Sugyono (2012:310) haktuir katak  observasaun maka  baze fundamentál ba siénsia sira hotu. Peskizadór observa de’it bazeia ba dadus, mak hanesan faktu kona-ba realidade ne’ebé hetan liu husi observasaun.
b.      Kestionáriu
Kestionáriu mak lista pergunta ne’ebé fó ba ema seluk ne’ebé prontu fó responde tuir nesesidade ne’ebé presiza.Objetivu halo luan kestionáriu maka buka no halibur informasaun ne’ebé kompletu kona-ba problema ruma no responde laiha laran taridu karik ema ne’ebé responde fó responde ne’ebé la tuir realidade iha prensimentu lista kestionáriu.Iha sorin seluk, responde hatene informasaun ne’ebé presiza.
c.       Dokumentasaun
Dokumentasaun mak instrumentu ne’ebé haree liu atu hatudu dadus direta husi fatin, hanesan kadernu sira ne’ebé iha relasaun, regulamentu sira, relatóriu, imajen, no dadus sira seluk ne’ebé relevante ho peskiza.

3.5.      Eskala Sasukat
Atu halibur dadus primária, tenke halo indikadór husu kada variável ida-idak ho nia forma kestionáriu, ne’ebé konstrui bazeia ba Eskala Liker ne’ebé karakteristika ordináriu, (Rostina, 2014:10). Resposta kada item instrumentu ne’ebé uza eskala liker iha gradasaun husi ida ne’ebé pozitivu liu to’o ida ne’ebé maka negativu liu mak hanesan liafuan sira tuir mai:
Ø  Aseita Liu (AL)                         : (Valor 5)
Ø  Aseita (A)                                  : (Valor 4)
Ø  Ladún Aseita  (LdA)                 : (Valor 3)
Ø  La Aseita  (LA)                          : (Valor 2)
Ø  La Aseita Liu (LAL)                  : (Valor 1)
Hafoin dadus bele analiza kontinua, maka ba dahuluk koko ba instrumentu pergunta iha kestionáriu ne’ebé halo, mak hanesan koko validade no koko reliabilidade.

3.6.      Teste Validade no Teste Reliabilidade
3.6.1.Teste Validade
Tékniku atu sukat validade kestionáriu hodi sura korelasaun entre dadus ba kada item sira ho valór totál, hodi uza fórmula person product moment, hanesan tuir mai:
rxy           = Númeru Index Korelasaun “r” product moment
n          = Totál respondedente
∑xy         = Totál rezultadu multiplikasaun entre valor x no valor y
∑x           = Totálidade valor x
∑y        = Totálidade valor y   
Desijaun sekarik  tsura> ttabela signifika item pergunta válidu, no karik tsura<  ttabela signifika item pergunta la válidu, (Riduwan, 2010:109-110).

3.6.2.Teste Reliabilidade
Teste ne’e ho intensaun atu hatene los ka lae kestionáriu ne’ebé maka fó ba ema ne’ebé responde no index ne’ebé bele hetan husi Totálidade hatudu to’o iha ne’ebé sasukat ne’ebé uza bele iha konfiansa. Reliabilidade jerálmente hakerek na’in koko ho fórmula: Spearmen Brown.
           
Iha ne’ebé:  
r11 = Koefisiente reliabilidade internu item jerálmente
Rb = Korelasaun Product Moment separa entre par-impár ou uluk-ikus, (Riduwan, 2010:113).
Karik, rezultadu r11>rtabela, maka variável ne’e reliabel, nune’e karik, rezultadu r11<rtabela, maka variável ne’e la reliable.

3.7.      Tékniku Analizasaun Dadus
3.7.1.Analiza Estatístika
Analiza estatístika ne’e uza atu hetan hanoin kona-ba rezultadu variável rendimentu inan-aman ho interese estudu alunu.Sasukat ne’ebé uza iha peskiza nee maka valor rendimentu maka’as no menus husi interese estudu alunu klase 110Anu CT Ensino Secundário Público No. 03 Companha Cavalaria Númeru Cinco De Bobonaro.

3.7.2.Korelasaun Simples
Analizasaun korelasaun (vicariate Correlation) uza atu hatene relasaun entre variável rua no hatene relasaun ne’ebé iha.Koefisiente korelasaun simples hatudu oinsá relasaun ne’ebé akontese entre variável rua.Métodu ne’ebé uza ba korelasaun simples (Vicariate correlation) maka person correlation.
Person correlation uza ba dadus eskala interval ou rasio. Analizasaun korelasaun simples ho métodu person ou dala barak temi Person Product Moment, hanesan tuir mai ne’e:
 (Sugiyono, 2007:261-274).
Korelasaun pearson product moment simboliza (r) ho kriteria valór r la liu husi valór    Karik valór r= -1 signifika korelasaun negativu; r=0 signifika laiha korelasaun; no r = 1 signifika korelasaun forte liu.
Alende ne’e atu hatene signifikante koefisiente korelasaun, bele mós koko uza t ho fórmula:
Mak hatudu:        t  = Valór kalkula husi kalkulasaun
     r  = Koefisiente korelasaun
                       n  = Totál respondente, (Sugiyono, 2008:250)
Tuir Sugyiono (2007) manual atu fó interpretasaun koefisiente korelasaun hanesan tuir mai:
Tabela 3.1 Interprestasaun Koefisiente Korelasaun valór r
Intervalu Koefisiente
Kategori
0,08 – 1,000
ForteLiu
0,06 – 0,799
Forte
0,40 -  0,599
Ladun Forte
0,20 – 0,399
La Forte
0,00 – 0,199
La Forte Liu

3.7.3.Analiza Regresaun Simples
Atu hatene influénsia entre rendimentu inan-aman ho interese estudu alunu, maka uza fórmula ekuasaun linear simples hanesan :
Y = a + bx
Iha ne’ebé:      y = Sujeitu iha variable dependente ne’ebé halo predisaun ona
a = Valor konstante (x = 0)
b = Koefisiente Regresaun
x = Sujeitu husi variable independente, (Sugiyono, 2008:270)

Aleinde ne’e atu buka valór a no b uza fórmula hanesan tuir mai ne’e:

Iha ne’ebé:
r      = Koefisiente korelasaun
n      = Totál dadus ou amostra
∑x   = Totál valór husi variável (X)
∑y   = Totál valór husi variável (Y)
∑x2  = Totál Kuadradu valór sira husi variável (X)
∑y2  = Totál Kuadradu valór sira husi variável (Y)
∑x­y = Totál rezultadu multiplikasaun husi valór sira variável X n Y,
                                                                                 (Sugiyono,2008:272).
3.7.4.Koefisiente Determinante
Koefisiente determinante uza atu hatene boot ka ki’ik valór kontribuisaun variável X ba iha variável Y bele termina uza fórmula koefisiente determinasaun hanesan tuir mai ne’e:                                              KD= r2 x 100%
Mak hatudu :  
KD  = Valor Koefisiente determinante
r      = valor koefisiente korelasaun, (Sugiyono, 2005:250)












KAPÍTULU IV
REZULTADU PESKIZA NO DISKUSAUN

4.1.      Perfíl Fatin  Peskiza
4.1.1.Istória  Eskola Nian
Peskiza ne’e peskizadór hili Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Númeru Cinco de Bobonaro maka sai hanesan fatin peskiza.Eskola ne’e nia naran kompletu maka Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Número Cinco De Bobonaro no naran ne’ebé utiliza iha dokumentu legal sira hanesan diploma maka ESP. No. 03 Bobonaro.
Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Número Cinco De Bobonaro hanesan eskola públika ne’ebé harii iha tinan 2006 husi grupu intelektuál no apoiu másimu husi autoridade no komunidade Distrito Bobonaro. No iha tinan dahuluk prosesu aprendizajen no administrasaun hotu hala’o no utiliza fatin SMPK St. Agustinho Bobonaro durante periodu tinan ida. Nune’e iha tinan 2006 ne’e duni maka governu Timor-Leste aloka orsamentu liu husi programa PDL (Programa DezenvolvimentuLokál) atu hadi’ak ka rehabilita konstrusaun Uma Cavalaria No.05 de Bobonaro ne’ebé husik hela iha tempu Portugés. Relasiona ho fatin ne’ebé rehabilita ne’e iha sala 4 de’it maka autoridade eskola buka dalan no halo koordenasaun ho ensino báziku hodi utilize aula Ensino báziku Dom Caileto ninian. Ho limitasaun hotu  ne’ebé  iha maka obrigatóriamente mestre/a sira hanorin nakonu ho kometimentu no sentimentu tuir kondisaun no kapasidade ne’ebé iha. Diretór eskola ba dahuluk maka Sr Juvencio de Jesus
Tabela Tuir mai ne’e hatudu lista naran substituisaundiretór eskola husi tinan 2006-2015
Tabela 4.1. Substituisaun Diretór Eskola
No
Naran Diretór Eskola
Asume Kargu
1
Juvencio de Jesus
2006 – 2007
2
Arnaldo Santos
2007 – 2009
3
Felisberto da Silva
2009- até agora
Referénsia; ES No.03 Bobonaro
4.1.2.Vizaun no Misaun Eskola
Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Número Cinco De Bobonaro hanesan eskola públiku ida ne’e harii ho ninia vizaun ne’ebé deside ka sai ponte atu bele termina maka hanesan “Hanoin, Buka, Hatene no Serbí).

4.1.3.Kondisaun Geográfika
Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Número Cinco De Bobonaro nia lokalidade iha Suku Bobonaro, Sub-Distrito Bobonaro, Munisipiu Bobonaro ne’ebé parte loromonu ho uma Sede Suku Bobonaro, fronteira Leste besik ho uma ex. Postu polísia no monumentu, area súl fronteira ho Sr. inspector Filipe de Jesus no F-FDTL nia residénsia nune’e parte norte fronteira ho uma komunidade Bobonaro.



4.1.4.Infrastrutura Fíziku
Rezultadu observasaundurante peskiza no dokumentu hirak ne’ebé maka peskizadór hetan husi parte estrutura responsabilidade sira kona-ba infrastrutura ne’ebé eskola ne’e iha maka hanesan iha tabela tuir mai:
Tabela 4.2. Infrastrutura eskola
No
Infrastrutura
Totál
1.
Edifísiu eskola
2
2.
Sala de aula
8
3.
Eskritóriu
1
5.
Sanitasaun (Sentina kuartu 2)
1
6
Kampu football
1
7
Kampu volleyball
1
Referénsia; Dadus husi seksaun logistika & administrasaun
4.1.5.Karakteristika Mestre sira
1.      Nivel Edukasaun
Nivel edukasaun mestre/a sira ne’ebé hanorin iha Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Número Cinco De Bobonaro tinan hanorin 2015 maka hanesan tuir mai:

Tabela 4.3 Mestre Sira Nia Nivel Edukasaun
No
Nivel Edukasaun
Totál
%
1
Licenciatura
Na’in 13
65 %
2
Diploma
Na’in 5
25 %
4
Sekundáriu
Na’in 2
10 %
Totál
Na’in 20
100 %

Referénsia; Dadus administrasaun, 2015
Husi dadus iha leten hatudu katak mestre/a sira ne’ebé ho nivel edukasaun Licenciatura hamutuk ema na’in 13 ka 65%, Diploma hamutuk ema na’in 5 ka 25% no remata ensinu sekundáriu hamutuk na’in 2 ka 10%.
2.      Estatutu
Tuir dadus administrasaun eskola ne’ebé eskola ne’e fó ba peskizadór kona-ba estatutu mestre/a sira iha EnsinoSecundário Público No.03 Companha Cavalaria Número Cinco De Bobonaro tinan hanorin  2015 maka hanesan iha tabela tuir mai:
Tabela 4.4. Estatutu
No
Pozisaun
Totál
%
1
Permanente
Na’in 17
85 %
2
Kontratadu
Na’in 3
15 %
3
Voluntáriu
Na’in 0
0 %
Totál
Na’in 20
100 %
Referénsia; Dadus husi  seksaun logistika& administrasaun
Husi tabela iha leten, hatudu katak mestre ne’ebé ho estatutu funsionariu permanente hamutuk ema na’in 17 ka 85% kompara ho mestre kontratadu hamutuk ema na’in tolu ka 15% no voluntáriu laiha.
3.      Sexu
Sexu mestra/a sira ne’ebé hanorin iha EnsinoSecundário Público No.03 Companha Cavalaria Número Cinco De Bobonaro tinan hanorin 2015 maka hanesan tuir mai ne’e:
Tabela 4.5. Sexu
No
Sexu
Totál
%
1
Mane
Na’in 20
100%
2
Feto
Na’in 0
0.000%
Totál
Na’in 20
100%
Referénsia; Dadus husi seksaun logístika & administrasaun
Husi tabela iha leten, hatudu kona-ba mestre sira ne’ebé hanorin iha EnsinoSecundário Público No.03 Companha Cavalaria Número Cinco De Bobonaro tinan hanorin 2015 ho sexu mane hamutuk ema na’in 20 ka 100% no sexu feto laiha.
4.1.6.Karakteristika Respondente
1.      Sexu Respondente
Alunu klase 110Anu iha EnsinoSecundário Público No.03 Companha Cavalaria Número Cinco De Bobonaro tinan hanorin 2015 ne’ebé sai respondente bazeia ba sexu maka hanesan iha tabela tuir mai:

Tabela 4.6. Sexu Respondente
No
Sexu
Totál
%
1
Mane
Na’in 14
41%
2
Feto
Na’in 20
58%
Totál
Na’in 34
100%
Referénsia; Dadus husi  seksaun logístika & administrasaun

Tabela iha leten hatudu katak respondente ne’ebé ho sexu mane hamutuk ema na’in 14 ka 41% no feto hamutuk ema na’in 20 ka 58%.

2.      Idade Respondente
Alunu iha Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Número Cinco De Bobonaro tinan hanorin 2015 ne’ebé sai respondente bazeia ba tinan ita bele hare iha tabela hanesan tuir mai ne’e:
Tabela 4.7. Totál Idade 
No
Sexu
Totál
%
1
Tinan 15-16
Na’in 5
14,70%
2
Tinan 17-18
Na’in 22
64,70 %
3
Tinan 19-20
Na’in 5
14,70%
4
Tinan  ≥ 22
Na’in 2
5,9 %
Totál
Na’in 34
100%
Referénsia; Rezultadu Elaborasaun Peskizadór
Bazeia ba tabela iha leten hatudu katak Respondente ne’ebé ho idade tinan 15-16 hamutuk ema na’in 5 ka 14.7%, idade tinan 17-18  hamutuk ema na’in 22 ka 64.7%, idade tinan 19-20 hamutuk ema na’in 3 ka 14.7%  no idade tinan  ≥ 22 hamutuk ema na’in 2 ka 5.9%.
3.            Relijiaun
Tuir dadus ne’ebé maka peskizadór halibur iha Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Número Cinco De Bobonaro tinan hanorin  2015 kona-ba respondente bazeia ba relijiaun mak hanesan iha tabela tuir mai;
Tabela 4.8. Relijiaun
No
Relijiaun
Totál
%
1
Katólika
Na’in 34
100%
2
Islámika
Na’in 0
0,00 %
3
Protestante
Na’in 0
0,00 %
4
Nst
Na’in 0
0,00 %
Totál
Na’in 34
100%
Referénsia; Rezultadu Elaborasaun Peskizadór
Husi tabela iha leten hatudu katak respondente hotu ho relijiaun katólika hamutuk ema na’in 34 ka 100% no relijiaun seluk laiha.

4.2.       Teste Instrumentu

Dadus ne’ebé peskizadór hetan iha peskiza ne’e, maka ho maneira distribui kestionáriuhamutuk item 30 ne’ebé kompostu husi item 15 kona-ba rendimentu inan-aman (Variável X) no item 15 kona-ba Interese estudu alunu (Variável Y) ba respondente/amostra hamutuk ema na’in 34.
Atu bele fó informasaun kona-ba rendimentu inan-aman ba interese estudu alunu110Anu CT Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Númeru Cinco de Bobonaro Munisipiu Bobonaro tinan hanorin 2015.Dadus ne’ebé hetan bazeia ba kestionáriu hirak ne’ebé distribui ho totál númeru 30 kompostu husi variável dependente no independente ne’ebé konsege distribui ba respondente hamutuk ema na’in 34 ho valór ba kada númeru kestionáriu maka aseita liu (5), aseita (4), ladún aseita (3), la aseita (2), no la aseita liu (1).

4.2.1.Teste Validade
Teste validade uza atu sukat válidu ka la válidu item ruma ne’ebé iha kestionáriu.Kestionáriuida válidu bainhira item ne’e bele fó sai ka hatudu buat ruma ne’ebé bele sukat husi kestionáriu ne’e. Atu sukat validade kada item uza fórmula rsura  ne’ebé komparaho rtabela (r product moment). Karik rsura> rtabela, ho tarefa signifikante 0.05 no nia valór pozitivu maka item refere kategoria válidu (Imam Ghozali, 2006:45).   Teste ne’e halo ho uza Programa SPSS Versaun 16.0. hanesan iha tabela tuir mai:





Tabela 4.9. Teste Validade Rendimentu Inan-aman (Variável X)
No. Item
rrura
rtabela
Signifikante
Desizaun
1
0.348
0.339
0.044
Válidu
2
0.362
0.339
0.035
Válidu
3
0.342
0.339
0.048
Válidu
4
0.515
0.339
0.002
Válidu
5
0.555
0.339
0.001
Válidu
6
0.454
0.339
0.007
Válidu
7
0.462
0.339
0.006
Válidu
8
0.415
0.339
0.015
Válidu
9
0.412
0.339
0.015
Válidu
10
0.370
0.339
0.031
Válidu
11
0.460
0.339
0.006
Válidu
12
0.410
0.339
0.016
Válidu
13
0.410
0.339
0.016
Válidu
14
0.411
0.339
0.016
Válidu
15
0.411
0.339
0.016
Válidu
Referénsia: Rezultadu Output SPSS, 2015
Bazeia ba rezultadu output SPSS iha leten hatudu katak item hotu kona-ba variável independente (rendimentu inan-aman) ne’ebé uza korelasaun bivariate person (corelation person product moment) ho tarifa signifikante parte rua ho valór <0.05. no rezultadu kompara ho rtabela buka iha signifikante 5%, ho valór rtabela ba respondente (n=34) mak = 0.339. Tanba ne’e foti konkluzaun katak item variável independente (Rendimentu Inan-aman) husi 1-15 válidu hotu tanba valór rezultadu rsura boot liu rtabela (>0,339)
Tabela 4.10: Rezultadu Teste Validade Variável Y
No. Item
rsura
rtabela
Signifikante
Observasaun
1
0.457
0.339
0.007
Válidu
2
0.463
0.339
0.006
Válidu
3
0.499
0.339
0.003
Válidu
4
0.381
0.339
0.026
Válidu
5
0.369
 0.339
0.032
Válidu
6
0.479
0.339
0.004
Válidu
7
0.376
0.339
0.029
Válidu
8
0.362
0.339
0.035
Válidu
9
0.341
0.339
0.048
Válidu
10
0.477
0.339
0.004
Válidu
11
0.341
0.339
0.049
Válidu
12
0.391
0.339
0.022
Válidu
13
0.372
0.339
0.030
Válidu
14
0.344
0.339
0.047
Válidu
15
0.381
0.339
0.026
Válidu
Referénsia: Rezultadu Output SPSS, 2015
Bazeia ba rezultadu output SPSS iha leten hatudu katak teste validade ba variável dependente  (rendimentu inan-aman) ne’ebé uza korelasaun bivariate person (Corelation Person Product Moment) ho tarifa signifikante parte rua ho vallor <0.05 no rezultadu kompara ho rtabela buka iha signifikante 5%, ho valór rtabela ba respondente (n) 34 mak= 0.339. Tanba ne’e, foti konkluzaun katak hotu kada item husi variável independente (Interese Estudu) husi 1-15 válidu, tanba valór rezultadu  rsura boot liu rtabela = 0,339.

4.2.2.      Teste Reliabilidade
Teste reliabilidade maka instrumentu atu sukat kestionáriu ruma ne’ebé mak indikadór husi kada variável.Kestionáriu ruma hanaran reliabel ka konfia bainhira resposta ba pergunta sira ne’e konsistente ka konfia.Variável hanaran reliabel ka konfia kuandu valór alpha boot liu 0.60, se karik menus husi 0,60 maka la reliabel, (Imam Ghozali, 2005:41).
Teste reliabilidade uza programa SPSS versaun 16.0, rezultadu teste reliabilidade husi variável rua hanesan tuir mai ne’e:



Tabel 4.11: Rezultadu Teste Reliabilidade Variável X no Y
Variável
rAlpha
Padraun
Signifikante
Desizaun
X
0.643
0,60
0.000
Reliabel
Y
0.620
0,60
0.000
Reliabel
Referénsia; Rezultadu Out put SPSS, 2015
Bazeia ba rezuladu tabela iha leten, katak valór alpha husi indikadór hotu variável rendimentu  inan-aman (X), no interese estudu alunu (Y)  boot liu 0,60 ho valór probabilidade 0,000 ka < 0,05, tanba ne’e hatudu kada indikadór ba pergunta ka deklarasaun husi variavél rua (variavél X no Y) reliabel ka konfia hotu atu nune’e bele uza hodi ba analiza kontinuasaun.

4.3.      Rezultadu Analiza Dadus
4.3.1.Analiza Deskripsaun Estatístika
Iha peskiza ne’e rezultadu deskrisaun estatístika ba elaborasaun ka esplikasaun impaktu sira ne’ebé relevante problema sira hanesan kalkulasaun husi programa SPSS Versaun 16,0for windows, hatudu katak kalkulasaun estatístika entre variável X no variável Y, hanesan iha tabela tuir mai:
Tabel 4.12: Analiza Deskriptivu Estatístika
Descriptive Statistics

N
Minimum
Maximum
Mean
Std. Deviation
X
34
43
70
61,94
5,820
Y
34
37
65
55,47
6,748
Valid N (list wise)
34





Bazeia ba rezultadu Output SPSS iha leten, hatudu katak valór mínimu husi variávelindependente  (X) = 43, valór másimu = 70, valór média = 61,94 no divizaun estandarte= 5,820. Nune’e mós valór mínimu husi variável dependente = 37, valór másimu = 65, valór = 55,47 ho divizaun estandarte = 6,748.
4.3.2.Analiza Asumsaun Klásiku
1.      Normalidade
Teste normalidade mak atu haré iha valór residual ne’ebé distribui normal ka lae. Teste normalidade ne’e koko uza normal P-plot. Karik maka pontuasaun hirak ne’e namkari no tuir loos liña diagonál maka modelu regresaun tuir duni asumsaun normalidade.
Dezeñu 4.1: Rezultadu Teste Normalidade






Referénsia: Rezultadu Output SPSS 2015
Relasiona ho dezeñu iha leten ne’ebé hatudu katak pontuasaun hirak ne’e namkari no la’o tuir liña diagonál. Tanba ne’e modelu ne’e tuir duni kritéria asumsaun normalidade, no bele utiliza atu halo predisaun.


2.      Heteroskedastisidade
Teste heteroskedastisidade uza atu hatene iha ka laiha asumsaun klásiku heteroskedastisidade katak variedade husi residual ba kada observasaun modelu regresaun hotu.Kritéria husi modelu regresaun mak labele iha sinál heteroskedastisidade. Karik iha polaridade ruma, hanesan pontu sira ne’e butuk malu forma polaridade ruma ne’ebé hatudu hanesan (laloran, mahar no sa’e malu), maka akontese heteroskedastisidade, maibé karik laiha polaridade ne’ebé klaru, hanesan naklikar iha leten no iha okos husi valór 0 iha sikun Y, maka la akontese heteroskedastisidade.
Dezeñu 4.2: Rezultadu Heteroskedastisidade










Referensia: Rezultadu Out put SPSS, 2015
Husi dezeñu rezultadu output iha leten, hatudu pontu sira ne’e forma polaridade ne’ebé klaru, no pontu hirak ne’e naklikar iha leten no kraik husi valór 0 husi Y. tanba ne’e halo konkluzaun katak la akontese keteroskedastisidade iha modelu regresaun.


4.3.3.Korelasaun Simples
Analiza korelasaun simples (Bivariate Correlation) uza atu hatene relasaun ne’ebé akontese entre variável rendimentu inan-aman ho interese estudu alunu. Koefisiente korelasaun simples hatudu relasaun ne’ebé akontese husi variável rua ne’e mak hanesan tuir mai ne’e:

Tabel 4.13: Rezultadu Korelasaun Husi Variável Rua
Correlations


Rendimentu
inan-aman
Interese Estudu
Rendimentu Inan-Aman
Pearson Correlation
1
0.633
Sig. (2-tailed)

0.000
N
34
34
Interese Estudu
Pearson Correlation
0.633
1
Sig. (2-tailed)
0.000

N
34
34
Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed).
Referénsia:Rezultadu Out put SPSS, 2015
Bazeia ba output SPSS iha leten, hatudu katak korelasaun entre rendimentu inan-aman ho interese estudu alunu = 0.633. Valór ne’e hatudu iha relasaun entre rendimentu inan-aman ho interese estudu alunutanba  valór rsura = 0,633 boot liu rtabela no valór probabilidade 0.000. Valór ne’e hatudu katak iha relasaun entre variável X no variável Y ho kategoria forte.Signifika katak kuandu rendimentu inan-aman di’ak mak interese alunu nia atu estuda mós sei di’ak maibé kuandu rendimentu inan-aman nia mínimu mak interese alunu mós sei mínimu.



4.3.4. Analiza Regresaun Linear Simples
Analiza regresaun linear simples uza atu siik akontesimentu ruma ne’ebé akontese nune’e bele antisipa iha futuru. Hafoin atu hatene relasaun no influénsia entre variável X ba iha variável Y. Tuir mai ne’e hanesan rezultadu analiza regresaun simples husi programa SPSS versaun 16,0 for windows.
Tabela 4.14: Rezultadu analiza regresaun simples
Coefficients
Model
Unstandardized Coefficients
Standardized Coefficients
T
Sig.
B
Std. Error
Beta
1
(Constant)
10.038
9.873

1.017
0.317
x
0.733
0.159
0.633
4.621
0.000
a. Dependent Variable: y
Referénsia:Rezultadu Out put SPSS, 2015
Bazeia ba rezultadu ne’ebé mensiona iha tabela, hatudu katak valór ekuasaun regresaun linear simples maka Y=10,038+0,733X. Interpretasaun husi modelu iha leten maka:
1.      Valór konstanta 10.038 hatudu katak, karik valór variável rendimentu inan-aman (X) laiha ka mamuk (zero), maka interese estudu alunu nia = 10,038.
2.      Valór koefisiente rendimentu inan-aman (X) maka 0,733, karik koefisiente ne’e valór positivu ne’e konklui katak influénsia rendimentu inan-aman ba interese estudu alunu positivu, signifika katak bainhira fatór rendimentu inan-aman aumenta aas, maka aumenta aas mós interese estudu alunu. Valór koefisiente ne’e halo konkluzaun katak, karik fatór rendimentu inan-aman aumenta, maka valór interese estudu alunu sei aumenta sa’e ho valór 0,733, ho asumsaun variável libre seluk konstanta (permanente).
4.4.      Prova T
Teste ne’e uza atu hatene kona-ba iha ka lae influénsia variável independente (X) ba iha variável dependente (Y).Signifikante katakinfluénsia ne’ebé akontese bele ba populasaun (Bele zeneraliza). Husi rezultadu analiza kona-ba influénsia bele hare iha tabela tuir mai:
Tabela 4.15: Valór tSura  no ttabela
Model
Unstandardized coefficients
Standardized Coefficients
tsura
ttabela
Sig
B
Std. Error
Beta
1
(Constant)
10.038
9.873

1.017
2,037
0.317
X
0.733
0.159
0.633
4.621

0.000
a. Dependent Variable: Y

Iha mós lala’ok sira teste ipoteza ne’e maka hanesan tuir mai:
Io: ¹ 0, signifika; iha influénsia signifikante entre rendimentu inan-aman ba interese estudu alunu110 Anu CT Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Númeru Cinco de Bobonaro Munisipiu Bobonaro tinan hanorin 2015.
Ia: = 0, signifika; laiha influénsia ne’ebé signifikante entre rendimentu inan-aman ba interese estudu alunu110 Anu CT Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Númeru  Cinco de Bobonaro Munisipiu Bobonaro tinan hanorin  2015.
Nivel signifikante uza a = 5% (signifikante 5% ka 0,05 maka medida estandarte ne’ebé dala barak uza iha peskiza), tanba ne’e hatudu katak valór ttabela = 2.037 husi tabela distribuisaun ttabela (df=n-k-1).
Rezultadu analiza ba prova T hatudu valór tsura boot liu ttabela (4.621>2.037), signifika rejeitaipoteze mamuk no aseita ipoteze alternativa. Ida ne’e hatudu katak iha duni influénsia ne’ebé signifikante no pozitivu entre variável rendimentu inan-aman (X) ho interese estudu alunu (Y). Atu klaru liu bele haree iha dezeñu tuir mai:
Dezeñu 4.3: Ipoteza Kurva Simu No Rezita
Área rezeita Io
 
Área Aseita Io
 
 





Bazeia ba dezeñu iha leten hatudu valór tsura = 4,621 no  ttabela = 2,037 tanba ne’e simu ipoteze alternativu no rejeita ipoteze mamuk, signifika katak iha influénsia ne’ebé signifikante entre rendimentu inan-aman ho interese estudu alunu.Nune’e iha kazu ida ne’e bele konklui katak rendimentu inan-aman fó duni influénsia ba interese estudu alunu.
4.4.1.Teste Korelasaun no Determinante
Atu justifika ipoteza teste korelasaun no determinante uza r mak atu koko signifikasaun koefisiente korelasaun determinante. Rezultadu teste r hanesan ho kalkulasaun programa SPSS for windows versi 16.0 hanesan tuir mai ne’e:
Tabela 4.16: Koefisiente Korelasaun No Determinante
Model Summary
Model
R
R Square
Adjusted R Square
Std. Error of the Estimate
1
0.633
0.400
0.382
5.306
a.       Predictors: (Constant), Rendimentu Inan-aman
b.       Dependent Variável: Interese Estudu
Referénsia:Rezultadu Out put SPSS, 2015
Tabela modelu sumariu iha leten esplika kona-ba valór korelasaun/relasaun (R) no koefisiente determinasaun (R2) = 0,633 no esplika ninia persentase influénsiavariável rendimentu inan-aman (X) ba variável interese estudu alunu (Y) ne’ebé temi ho koefisiente determinasaun ne’ebé hanesan rezultadu husi kuadradumente R. Husi rezultadu output ne’e  hetan valór koefisiente (R2) maka 0,400 ne’ebé iha defenisaun katak kontribuisaun rendimentu inan-aman ba interese estudu alunu ho valór 0.400 ka 40%, no restu 60% interese estudu alunu hetan influénsia husi fatór internál no eksternal seluk ne’ebé la analiza iha peskizane’e.

4.5.      Diskusaun
Bazeia ba rezultadu analiza dadus peskiza utilizasaun programa versaun 16,0 for windows hatudu katak korelasaun entre rendimentu inan-aman ho interese estudu alunu110 Anu CT Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Númeru Cinco De Bobonaro hatudu valór koefisiente regresaun pozitivu ho valór = 0.633. Valór ne’e hatudu iha relasaun entre rendimentu inan-aman ho interese estudu alunutanba  rsura = 0,633 boot liu rtabela no valór probabilidade 0.000. Valór ne’e hatudu katak iha relasaun entre variável X no variável Y ho kategoria forte. Ho nune’e hatudu katak relasaun ne’ebé iha pozitivu no forte entre variável rendimentu inan-aman ho interese estudu alunu. Tanba ne’e, fatór rendimentu inan-aman ne’e, kuandu di’ak interese estudu alunu mós sei di’ak, nune’e mós karik maka rendimentu inan-aman menus maka interese estudu alunu sei menus. Nune’e mós la’ós inan-aman riku ka kiak de’it maka iha interese estudu ne’ebé ladi’ak maibé  hanoin hirak ne’e hotu hatudu konteúdu jerál ida katak rendimentu inan-aman di’ak maka interese estudu sei sai di’ak.
Analiza regresaun linear simples ho valór ekuasaun Y=10.038 + 0.733x. Ida ne’e hatudu iha duni influénsia ne’ebé linear entre variável X no variável Y. Husi parte seluk, hatudu katak rendimentu inan-aman fó influénsia ne’ebé signifikante no pozitivu ba interese estudu alunu110 Anu CT Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Númeru Cinco De Bobonaro,  iha ne’ebé valór tsura = 4.621 boot liu ttabela, ho nivel signifikante 0.000. Tanba ne’e rendimentu inan-aman menus, maka interese estudu alunu sei menus mós.
No rezultadu Analizasaun koefisiente determinasaun hatudu valór R2 maka 0,400 ka 40% signifika influénsia rendimentu inan-aman ba iha interese estudu alunu  ho valór 40% aléinde ne’e restu 60% husi variávelinterna no eksternu hanesan motivasaun, fasilidade, ambiente eskola no seluk-seluk tan ne’ebé la analiza iha peskiza ne’e. ho ida ne’e bele hatudu katak estudante balun ne’ebé rendimentu inan-aman diak maibe interese atu estuda la dun masimu tan de’it sira nia sentimentu katak sira hakarak atu goja de’it buat ne’ebé inan-aman hetan. Maibé estudante ne’ebé rendimentu inan aman ne’ebé ladun di’ak ka minimu oan sira nia interese maka’as atu estuda hodi hetan prestasaun ne’ebé di’ak atu nune’e bele akaba lalais sira nia estudu. Tanba ne’e, interese estudu estudante sei diak la’ós de’it tanba rendimentu inan-aman maibe hetan mos influensia husi fatór seluk ne’ebé sei la esplika no analiza iha peskiza ida ne’e.
Tuir Masri Singarimbun no Sofyan Efendi (1995) esplika katak, rendimentu mak deskrisaun ne’ebé klaru liu kona-ba pozisaun ekonomia família iha sosiedade.Interese estudu edukasaun labarik nian influénsia husi rendimentu família.Edukasaun sai susesu ho di’ak ho apoiu fasilidade família ne’ebé di’ak sei la fó problema ne’ebé signifikante ba labarik.Oportunidade atu estuda, atu aumenta ninia talenta no abilidade sira.
Nune’e mós Abdul Azis (2013) katak karik rendimentu Inan-Aman barak, maka sira bele aloka rendimentu balu ba oan sira nia edukasaun, maibé karik rendimentu Inan-Aman uitoan ka nato’on maka sira sei tau liu edukasaun iha sorin no fó importánsia liu atu nesesita nesesidade loro-loron ka nesesidade seluk ne’ebé importante liu duke edukasaun.
Relasiona ho rezultadu ne’ebé apoiu ho hanoin iha leten halo konkluzaun katak, fatór determinante atu hetan interese estudu ne’ebé di’ak maka rendimentu inan-aman mós tenke di’ak, tanba inan-aman maka sai autór atu buka finanseiru hodi bele fasilita fasilidade sira ka nesesidade estudu ninian iha uma, no prepara kondisaun hotu tantu relasaun ho edukasaun formál, nonformál ka informal. Tanba ne’e rendimentu inan-aman tenke sai sufisiente hodi nesesita nesesidade alunu no inan-aman mak pesoál sira ne’ebé direta hamutuk ho alunu.







KAPÍTULU V
LIA MAKTAKAN

5.1        Konkluzaun
Bazeia ba rezultadu peskiza ida ne’e, halo konkluzaun katak rezultadu ne’ebé teste husi Programa SPSS For windows Versaun16,0 identifika katak valór koefisiente korelasaun rendimentu inan-aman (X) hovariável interese estudu alunu (Y) hamutuk 0,633 (rxy = 0,633) ho kategoria forte, valór kontribuisaun Variável X ba variavel mak 40% depois restu 60% hala’o husi variável seluk ne’ebé la analiza iha peskiza ida ne’e. Iha parte seluk,konparasaun valór tsura ho ttabelahatudu katak vaor tsura= 4.621 boot liuttabela2.037 ho nivel signifikansia 0,000, tanba ne’e, konklui katak iha duni influénsia ne’ebé pozitivu no signifikante entre variável rendimentu inan-aman (X) ba interese estudu alunu iha Ensino Secundário Público No.03 Companha Cavalaria Número Cinco De Bobonaro tinan letivu 2015

5.2.      Sujestaun
Relasiona ba rezultadu hirak ne’ebé peskizadór esplika tiha ona iha leten, maka hakarak sujere de’it katak
1.      Mestre sira no inan-aman tenke iha liña komunikasaun no koordenasaun atu nune’e bele hasa’e interese estudu.
2.      Hein katak alunu hotu haka’as an hodi hasa’e interese ne’ebé aas hodi aprende no tuir lisaun hotu.
3.      Ba inan-aman, hafoin peskiza ida ne’e hein katak inan-aman prepara ka kria kondisaun ba oan sira, atu oan sira bele estuda ho kondisaun ne’ebé hakmatek no interesadu.
4.      Ba alunu sira hotu, atu bele iha interese estudu no la presiza tenke iha rendimentu inan-aman ne’ebé di’ak maibé esforsu an atu asesu ba kada kualker fatin ne’ebé bele ajuda ita iha estudu.
















BIBLIOGRÁFIA

Arikunto, Suharsimi. 2006. Prosedur Penelitian Suatu Pendekatan Praktik. Rineka Cipta, Jakarta

Arikunto, Suharsimi. 2010. Prosedur Penelitian, Suatu Pendekatan Praktik Edisi Refisi. Rineka Cipta, Jakarta

Arief. Budiman, 1995, Teori Pembangunan Dunia Ketiga, PT. Gramedia Pustakan Utama, Jakarta

Agus Setiawan,  2012.  Pedoman Penulisan Skripsi. Fakultas Ekonomi,  Universitas Negeri Yogyakarta,

Bruner dalam Slameto 2010 : 11, Belajar dan Faktor–factor yang  Mempengaruhi

Djamarah, Syaiful B. (2011). Psikologi Belajar. Rineka Cipta, Jakarta

Gilarso, T. 1992. Pengantar Ilmu Ekonomi Bagian Makro. Penerbit Kanisius Yogyakarta.

Kamus Besar Bahasa Indonesia, 2002. Departemen Pendidikan Nasional Edisi ke-3. Balai Pustaka, Jakarta. Gramedia.

Maftukhah, 2007. Pedoman Penulisan Skripsi. Fakultas Ilmu Sosial, Universitas Negeri Semarang.

Riduwan, 2004, Metode dan Teknik Menyusun Tesis, Alfabeta Bandung.

Riduwan,  2010, Skala Pengukuran Variabel-Variabel Penelitian, Alfabeta, Bandung.

Rostina, 2014. Statistika Penelitian Pendidikan. Penerbit ALFABETA, cv. Jl gegerkalong hilir no.84 Bandung

Sugiyono, 2005, Metode Penelitian Kualitatif, Bandung: Alfabeta.

Sugiyono, 2008. Metode Penelitian Kunatitatif Kualitatif dan R&D. Bandung Alfabeta.

Sugiyono. 2010.  Metode Penelitian Kuantitatif Kualitatif dan R&D. Bandung Alfabeta

Sugiyono, 2012. Metode Penelitian Pendidikan (Pendekatan Kuantitatif, Kualitatif dan R&D). Bandung: Alfabeta.

Syafrina,  2013.  Jurnal CITIZENSHIP Volume 00 Nomor 00.

Siti Nachiyah, 2012. Pedoman   Penulisan Skripsi. Program Studi Pendidikan  Agama Islam,  Sekolah Tinggi Agama Islam Negeri Salatiga..

M. Munandar, 1996, Butgetting (perencanaan kerja, penkoordinasian kerja, dan pengawasan kerja) edisi pertama BPFE, Yogyakarta
           
Budiono 1992, Ekonomi Makro, Seni Synopsis Pengantar Ilmu Ekonomi No.2 edisi 4, BPFE, Yogyakarta

Winardi 1992,  Manajemen prilaku organisasi, PT.Citra Aditya Bakti, Bandung.

Suryabrata, Sumadi. 2007. Psikologi Kepribadian. Raja Grafindo Persada, Jakarta

Djamarah, Syaiful Bahri.2000. Psikologi Belajar. Banjarmasin : Rineka Cipta.